Πρωταρχικό κίνητρο να δημιουργήσω το δικό μου χώρο, αποτέλεσε ευρύτερα η έννοια της γονεϊκής λειτουργίας υπό την ομπρέλα της συστημικής οπτικής.
Για το σκοπό αυτό, ολοκλήρωσα το μετεκπαιδευτικό πρόγραμμα επαγγελματιών υγείας προγεννητικής, περιγεννητικής και βρεφικής περιόδου στο Ινστιτούτο ΚΟΙΤΙΔΑ (σοβαρές ψυχικές διαταραχές στην κύηση και τη λοχεία, νέες μορφές οικογένειας, τοκοφοβία, Intersex, ψυχοσωματική βρέφους, σημασία πρώιμων θεραπευτικών παρεμβάσεων, κλίμακα αξιολόγησης νεογνικής συμπεριφοράς, υπογονιμότητα, βιοηθικά διλήμματα στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, προωρότητα, ενδομήτριος θάνατος, περιγεννητικό πένθος) και το πρόγραμμα του ΚΕΔΙΒΙΜ του ΠΑΔΑ με θέμα τις Περιγεννητικές Ψυχικές Διαταραχές.
Γνώρισα κατ’ αυτόν τον τρόπο πολλούς καταξιωμένους ειδικούς από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, πάνω στα σύγχρονα δεδομένα της Περιγεννητικής Ψυχικής Υγείας.
Όλοι συνηγορούν στο εξής συμπέρασμα:
Οι ομάδες εγκύων (και των συντρόφων τους), ζευγαριών που επιθυμούν να αποκτήσουν ένα παιδί και δυσκολεύονται, καθώς και οι ομάδες υποστήριξης γονεϊκής λειτουργίας κατά τη βρεφική περίοδο, συνιστούν δράσεις πρώιμης παρέμβασης.
Αποτελούν ένα ανοιχτό παράθυρο διορθωτικής επανεγγραφής του σεναρίου της ζωής των (μελλοντικών) γονέων, ώστε τα παιδιά να έρχονται με ευνοϊκότερες συνθήκες στον κόσμο και με λιγότερα πρώιμα παιδικά τραύματα, τα οποία σαφώς πιο δύσκολα θα πρέπει να αντιμετωπίσουν στη μετέπειτα ενήλικη ζωή τους.
Προσωπικό μου μέλημα και όραμα είναι τα επόμενα χρόνια να δημιουργηθεί, μέσω φυσικά διεπιστημονικών συνεργασιών, ένα Πρότυπο Κέντρο Περιγεννητικής Φροντίδας, όπου οι (μελλοντικοί) γονείς θα βρίσκουν ένα ασφαλές πλαίσιο ώστε να ενημερώνονται και να υποστηρίζονται στο όμορφο αλλά και απαιτητικό ταξίδι της γονεϊκότητας.
Πάμε όμως να γνωρίσουμε καλύτερα την Περιγεννητική Ψυχική Υγεία και τη σημασία της.
Τι είναι η Περιγεννητική Ψυχική Υγεία;
Η Περιγεννητική Ψυχική Υγεία αποτελεί έναν διεπιστημονικό κλάδο της Ψυχολογίας που διερευνά τις ψυχολογικές διεργασίες και τις επιδράσεις που λαμβάνουν χώρα πριν, κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τον τοκετό, τόσο για το έμβρυο όσο και για τη μητέρα.
Στόχος της είναι να κατανοήσει πώς οι πρώιμες βιωματικές εμπειρίες, βιολογικές και συναισθηματικές, επιδρούν στη μεταγενέστερη ψυχολογική ανάπτυξη, προσωπικότητα και ψυχική υγεία του ατόμου.
Περιγεννητική ονομάζεται η περίοδος από τη στιγμή της εγκυμοσύνης έως και ένα χρόνο μετά τον τοκετό.
Μπορεί κανείς να συναντήσει επίσης τους όρους:
- Προγεννητική: η περίοδος της εγκυμοσύνης πριν τον τοκετό.
- Μεταγεννητική: η περίοδος από τη στιγμή του τοκετού έως και ένα χρόνο μετά.
Καθοριστικό είναι σαφώς και το στάδιο πριν τη σύλληψη, όπου αναδύεται η επιθυμία απόκτησης ενός παιδιού και το κάλεσμα στο απαιτητικό ταξίδι της γονεϊκότητας.
Οι θεωρητικές βάσεις της Περιγεννητικής Ψυχολογίας
Η συζήτηση γύρω από τις πρώιμες εμπειρίες ξεκινά με τον Sigmund Freud (1905), ο οποίος υποστήριζε ότι οι ασυνείδητες συγκρούσεις και οι εμπειρίες από τα πρώτα χρόνια ζωής καθορίζουν τις μελλοντικές ψυχικές διεργασίες.
Αν και ο Freud δεν αναφέρθηκε ρητά στην προγεννητική περίοδο, άνοιξε τον δρόμο για μεταγενέστερες θεωρητικές προσεγγίσεις που εστίασαν σε ακόμη πρωιμότερες φάσεις της ανάπτυξης.
Ο Otto Rank (1924), μαθητής του Freud, προχώρησε τη σκέψη αυτή εισάγοντας την έννοια του «τραύματος της γέννησης», υποστηρίζοντας ότι η διαδικασία του τοκετού αποτελεί την πρώτη μεγάλη ψυχολογική εμπειρία του ανθρώπου, η οποία μπορεί να επηρεάσει συνειδητές και ασυνείδητες όψεις της προσωπικότητας.
Η θεωρία αυτή θεωρείται πρωτοποριακή για τη διαμόρφωση της περιγεννητικής ψυχολογίας.
Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, ο Stanislav Grof (1976, 1985) ανέπτυξε περαιτέρω τις ιδέες αυτές μέσα από τις βασικές περιγεννητικές μήτρες (Basic Perinatal Matrices), οι οποίες περιγράφουν τις διαδοχικές φάσεις της εμπειρίας της γέννησης και τις αντίστοιχες ψυχολογικές επιπτώσεις.
Σύμφωνα με τον Grof, οι περιγεννητικές εμπειρίες αποτελούν θεμέλιο υλικό του ασυνειδήτου, επηρεάζοντας βαθιά την ψυχοδυναμική και υπαρξιακή ανάπτυξη.
Η σημασία του δεσμού
Ο John Bowlby (1969), μέσα από τη θεωρία του δεσμού (attachment theory), τόνισε τη σημασία των πρώιμων σχέσεων και της συναισθηματικής ασφάλειας στη διαμόρφωση της ψυχικής υγείας.
Παρότι η θεωρία του εστιάζει κυρίως στη βρεφική ηλικία, επηρεάζει άμεσα την περιγεννητική ψυχολογία, ιδιαίτερα ως προς τη σημασία της ασφαλούς συναισθηματικής σύνδεσης μητέρας–εμβρύου ήδη από την κύηση.
Η Prenatal and Perinatal Psychology Association International (PPNAA), μέσα από σύγχρονες ερευνητικές δημοσιεύσεις (Chamberlain, 1998 · Verny, 1981), προωθεί την κατανόηση ότι το έμβρυο διαθέτει αισθητηριακή και συναισθηματική επίγνωση, επηρεαζόμενο από το ψυχολογικό και φυσιολογικό περιβάλλον της μητέρας.
Μελέτες στη νευροενδοκρινολογία υποστηρίζουν ότι οι ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη, μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη του εμβρυϊκού νευρικού συστήματος (Schore, 2001).
Σύγχρονες εφαρμογές της Περιγεννητικής Ψυχολογίας
Η Περιγεννητική Ψυχολογία έχει επεκταθεί σε πρακτικούς τομείς όπως:
- Η προετοιμασία για γονεϊκότητα.
- Η προληπτική φροντίδα ψυχικής υγείας εγκύων.
- Η ψυχολογική υποστήριξη στον τοκετό και τη λοχεία.
Ο Thomas Verny (1981) υποστηρίζει ότι η ευαισθητοποίηση των γονέων στην ψυχολογική επικοινωνία με το έμβρυο μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση του δεσμού και της συναισθηματικής ρύθμισης μετά τη γέννηση.
Η αυξημένη εστίαση σε θεραπευτικές μεθόδους σωματικής ενσυνειδητότητας, όπως οι προσεγγίσεις του Peter Levine (1997) και της Somatic Experiencing, υπογραμμίζει τη σύνδεση σώματος και ψυχισμού και τη σημασία της πρώιμης ρύθμισης του νευρικού συστήματος για τη μετέπειτα ψυχική ισορροπία.
Συμπέρασμα
Η Περιγεννητική Ψυχολογία προσφέρει ένα ολιστικό πλαίσιο κατανόησης της συνεχούς ψυχοσωματικής ανάπτυξης του ανθρώπου.
Οι θεωρητικές και ερευνητικές συμβολές από τον Rank, τον Grof, τον Bowlby, τον Chamberlain και τον Verny αποδεικνύουν ότι η ψυχολογική ζωή δεν αρχίζει με τη γέννηση, αλλά διαμορφώνεται ήδη από τα πρώτα στάδια της εμβρυϊκής ύπαρξης.
Η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας ενισχύει την πρόληψη ψυχικών διαταραχών και προάγει υγιέστερα μοντέλα γονεϊκότητας και δεσμού.
